SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HIỆU QUẢ TRONG GIẢNG DẠY

Sơ đồ tư duy là một phương pháp giảng dạy đơn giản mà hữu hiệu, giúp người học có thể liên hệ và nắm bắt hệ thống kiến thức nhanh chóng. Nhiều cấp lớp, nhất là khối đại học và THPT, đã áp dụng rộng rãi phương pháp này.

Cần hiểu đúng về sơ đồ tư duy

Tuy nhiên, có rất nhiều trường hợp áp dụng sơ đồ tư duy một cách máy móc, chỉ sao chép bài ghi thuần túy, dẫn đến không phát huy được hiệu quả giảng dạy.

Sơ đồ tư duy (mindmap) là một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, do Gs. Tony Buzan (sinh năm 1942), chuyên gia hàng đầu thế giới về nghiên cứu hoạt động não bộ sáng tạo ra.

Theo ThS Lê Viết Chung – giảng viên Khoa Tin học (ĐH Sư phạm – ĐH Đà Nẵng), đây là phương pháp đơn giản nhất, giúp chuyển tải thông tin vào não bộ rồi tái hiện thông tin ở bên ngoài. Có thể xem sơ đồ tư duy là phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả.

Tuy nhiên, ThS Nguyễn Thành Nam – chuyên gia tư vấn về phương pháp sư phạm ứng dụng tại TPHCM – lại bày tỏ quan ngại về quá trình áp dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy hiện nay. “Qua đánh giá chuyên môn, nhiều người chưa hiểu đúng và vận dụng sai sơ đồ tư duy. Người thực hiện sơ đồ còn rất máy móc, ghi theo kiểu “học vẹt”, làm cho có, mà không hề thể hiện rõ được trọng tâm, sự liên kết kiến thức hay vấn đề nổi bật”, chuyên gia này nói.

ThS Nguyễn Thành Nam khẳng định: “Sơ đồ tư duy không phải là một sản phẩm mỹ thuật, để treo cho đẹp, làm cho có. Sơ đồ tư duy giúp người dạy và học tiết kiệm thời gian mày mò, chuyển tải tri thức. Đồng thời, nó rèn luyện khả năng nắm bắt và sáng tạo, tổ chức và phân loại. Học tập bằng sơ đồ tư duy là trải nghiệm khoa học nghiêm túc để tìm kiếm góc nhìn tổng thể nhanh nhất, đánh giá vấn đề chính xác nhất”.

Nắm vững nguyên tắc thiết kế và vận hành

ThS Lê Viết Chung cho rằng, khi bắt đầu hình thành sơ đồ tư duy, người thực hiện phải lấy hình ảnh chủ đề làm trung tâm, bởi vì hình ảnh có khả năng diễn đạt thay cho hàng nghìn từ khác nhau và giúp ta kích hoạt trí tưởng tượng. Ví dụ, chủ đề tình yêu có thể vẽ thành trái tim, chủ đề văn hóa một vùng địa lý có thể lấy biểu tượng là đặc điểm sắc dân, phong cảnh, hay vật dụng mang tính đại diện phổ quát. Môn Lịch sử, Sinh học là các bộ môn dễ làm sơ đồ tư duy nhất.

“Nên nhớ phải luôn sử dụng màu sắc để kích thích não bộ, song không được lạm dụng màu sắc gây lòe loẹt, mất trọng tâm. Đặc biệt, nối các nhánh thông tin chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một… bằng các đường kẻ, đường cong có màu sắc khác biệt. Mỗi từ/ảnh/ý cần đứng độc lập và nằm trên đường kẻ, đường cong. Không được ghi chép dông dài, nhất thiết phải dùng từ khóa”, ThS Nguyễn Thành Nam góp ý.

Có nhiều cách tổ chức thông tin theo sơ đồ chuỗi, mạng, thứ bậc…, giáo viên chỉ cần nêu ra câu hỏi triển khai ý, sau đó để thành viên trong nhóm tự thực hiện, trên tinh thần khuyến khích việc sử dụng tối đa các ký hiệu, biểu tượng, key word, hình ảnh. Đặc biệt, các ký tự, biểu tượng ngộ nghĩnh, độc đáo và hài hước nên được ưu tiên lựa chọn.